Motivatie

Wetenschap is een prachtige manier om de wereld en ook ons eigen lichaam beter te leren kennen. Wetenschappelijk onderzoek leidt tot krachtige instrumenten voor genezing. Wetenschap objectiveert ook: het "ik" verdwijnt, zowel mijn eigen ik, als het ik (het eigene, het unieke) van dat wat of van degene die bestudeerd wordt. Als onderzoeker voel ik me hierdoor beklemd: de feiten die ik onderzoek, hoe fascinerend en mogelijk nuttig ook, zijn uiteindelijk toch maar feiten — en daar zit uiteindelijk niet het geluk van het leven.

Mijn onderzoeksterrein is de farmacie: het ontwikkelen van nieuwe geneesmiddelen. We objectiveren, we proberen de grootste gemene deler te vinden, de ziekte-karakteristiek die voor alle patiënten opgaat en die we met een pil of injectie kunnen beïnvloeden. Daarbij verdwijnt de individuele persoon uit beeld. Mensen verschillen van elkaar. Wij (de onderzoekers) vinden die verschillen maar lastig. Mensen voelen van alles, en hebben uiteenlopende klachten terwijl ze aan dezelfde ziekte lijden. Wij brengen alles het liefste terug tot het meten van iets objectiefs, zoals de concentratie van een bepaald eiwit in het bloed. Ook kunnen mensen "spontaan" beter worden, het bekende placebo effect. Voor ons is dat een complicerende factor, want het maakt het moeilijker om vast te stellen hoe effectief een pil werkt vergeleken met "niks" doen.

Personalized medicine is een nieuw modewoord in de farmaceutische industrie. Niet meer één medicijn voor elke patiënt met ziekte X, maar een medicatie toegesneden op genetische en andere eigenschappen van de persoon. Veel mensen, ook ikzelf, vermoeden dat dit de enige manier is om in de toekomst medicijnen te ontwikkelen. Naarmate we meer leren over de biologie van complexe aandoeningen als kanker, hart- en vaatziekten, diabetes en reuma, leren we ook dat er niet één verklaring is voor elk van deze ziekten, dat aard en oorzaak van persoon tot persoon verschillen, en dat voeding, gedrag en overtuigingen grote invloed kunnen hebben op ontstaan en verloop van de ziekte.

Wat betekent dit dan voor personalized medicine? Gaan we proberen steeds meer objectieve gegevens te verzamelen om die met geavanceerde computer­modellen te analyseren, waaruit dan een medicatie- en lifestyle-advies rolt? Gaan we iemand helemaal genetisch en biochemisch doorlichten om, met de beste statistische modellen onderbouwd, en op basis van grote vergelijkende bestanden waarin duizenden mensen zijn gescreend, te komen tot een objectieve voorspelling van gezondheidsrisico's en behandelings­mogelijkheden? De eerste experimenten met persoonlijk advies op basis van je eigen DNA zijn al gaande.

Is dit een aanlokkelijk beeld? Het is zeer high-tech, zeer modern, maar ook totaal ondoorgrondelijk voor de gemiddelde leek. Het eigen lichaam wordt een geobjectiveerd samenstel van cellen en molekulen, waarvan de computer zegt wat er mee moet gebeuren om het in optimale conditie te houden. Hoe gaan we om met alle onzekerheden die in de computer­modellen zitten, met de nog onbekende verbanden, en met de relaties tussen twee zaken waarvoor nog weinig data bekend zijn? Moeten de patiënt en dokter straks kiezen uit tien verschillende, moeilijk tegen elkaar af te wegen mogelijkheden? Dit mag een ver weg liggend perspectief lijken, maar het valt nauwelijks te betwijfelen dat de ontwikkelingen gaan in de richting van steeds complexere diagnostiek gebaseerd op statistische interpretatie van metingen aan eiwitniveaus, metaboliet­concentraties, gen-expressie enz.

De mogelijkheden die dit biedt zijn fantastisch. De grote uitdaging is wat mij betreft: kunnen we ze zó hanteren dat zinvolle keuzemogelijkheden ontstaan voor mensen? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de technologie niet leidt tot het op een subtiele manier onderdrukken van de expressie en beleving van individualiteit, doordat beslissingen worden overgedragen aan een uitwendig diagnose- en behandel-systeem? Kunnen we de nieuwe mogelijkheden daarentegen gebruiken om vrijheid en individualiteit te helpen bevorderen, en kunnen we garanderen dat die mogelijkheden niet alleen voor de meest welvarende en best geinformeerde mensen toegankelijk zijn?

Personal health gaat er voor mij om dat recht wordt gedaan aan de eenheid van lichaam, ziel en geest die onmiskenbaar menselijk is. Het lijkt me dat we daarvoor moeten leren het subjectieve en het objectieve opnieuw te verbinden.